سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
693
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
عمر الاطرف بن امير المؤمنين ( كه از حجاز به مولتان آمده بود ) حاكم مولتان شد و با آمدن او شيعيان تقويت شدند و در نتيجهء طرز فكر و فرهنگ شيعه در مناطق اسلامى هندوستان گسترش يافت اما حملهء محمود غزنوى به مولتان و سند سبب خونريزى شد و شيعيان را در رديف ملاحده و قرامطه از بين بردند . اتفاقا بعد از دو قرن عالم و عارفى پيدا شد كه از سند و مولتان به گجرات آمد و هندوان را با اسلام آشنا كرد و اكثر مردم را به صلاح و تقوا و مذهب شيعهء اثناعشرى واداشت . هجوم چنگيز به ايران و بغداد سبب شد كه مردم ايران و عراق به هندوستان مهاجرت كنند ، در آنجا نقاط مختلف را آباد كردند و اماكن شيعهنشين را در دهلى به وجود آوردند ، اما سلطان فيروز شاه تغلق ( درگذشته به سال 790 ه ق ) افراد انقلابى را به قتل رسانيد و كتابخانهها را سوزاند و باقيماندهء افراد را بر جاى خود نشاند ، اين حادثه دوباره تاريخ و تفكر شيعه را پراكنده ساخت . ( فتوحات فيروزشاهى ) به اين ترتيب علما و عرفاى شيعه به طرف كوههاى كشمير و دكن كوچ كردند در همان زمان مير شهداد در مولتان ، سند و پنجاب و شمس الدّين عراقى در كشمير و ملا طاهر در دكن موفقيتهاى بزرگى در تبليغات به دست آوردند و در جمادى الاولى 908 ه ق يوسف عادل شاه مذهب تشيع را قبول كرد و در هندوستان اولين حكومت شيعى مذهب بهطور قانونى به وجود آمد . برگشت همايون از ايران به هندوستان و شخصيت فوقالعادهء سياسى و ارتشى تركمان بيرم خان خان خانان طرز فكر شيعه را دگرگون كرد . ملا احمد كه تازه شيعه شده بود همچون شمشير بران بود و ميرزا فولاد برلاس او را در لاهور به قتل رساند ، اما اعتراض و هجوم به ملا فتح اللّه شيرازى و ملا نور اللّه شوشترى مشكل بود چرا كه اين دو نفر يكى ركن اصلى فلسفه ، علم ، انتظامات و قانون و ديگرى شخصيتى بصير و فردى فقيه و از لحاظ تقدس ذاتى و پاكيزگى نفس نزد همه ممدوح بود ، ملا عبد القادر بدايونى در تاريخ معاصر خود فقط از اين دو عالم شيعه در ميان همهء علما و امرا تعريف كرده است . حوزهء فعاليت فتح اللّه شيرازى فلسفه و علم بود و نور اللّه شوشترى كه از خاندان فقيه به شمار مىرفت در مدرسهء دينيه به تعليم و تدريس اشتغال داشت ، پدرش سيد شريف و عم او سيد صدر از مدرسان بزرگ فقه ، حديث ، تفسير و عقايد بودند . وى نزد اين بزرگان و استادان معاصر درجات علمى خود را به كمال رسانيد و در سال 974 ه ق براى زيارت حضرت رضا عليه السّلام به مشهد رفت و در درس مولانا عبد الواحد شركت كرد . محيط آرام علمى مشهد مقدس نور اللّه را